Energjia: Shqipëria dhe Ballkani Perëndimor përfitojnë nga lidhja me tregun e BE-së

05-02-2026

Integrimi i tregut të energjisë mes BE-së dhe Ballkanit Perëndimor pritet të forcojë ekonominë, të mbështesë tranzicionin e gjelbër dhe të rrisë sigurinë energjetike në rajon.

Shqipëria renditet ndër vendet më të avancuara të Ballkanit Perëndimor në orientimin e sektorit energjetik drejt Bashkimit Evropian, krahas Malit të Zi. Sipas një raporti të institutit Bruegel, thellimi i integrimit të tregut të energjisë do të kishte efekt më të madh relativ për Ballkanin Perëndimor sesa për vetë BE-në, për shkak të madhësisë së vogël, fragmentimit dhe mungesës së likuiditetit të tregjeve rajonale të energjisë.

Përfitimet për Shqipërinë dhe rajonin

Për Shqipërinë, e cila mbështetet kryesisht në hidrocentrale dhe ka potencial të madh të pashfrytëzuar diellor dhe të erës, integrimi i tregut do të nënkuptonte përdorim më efikas të burimeve të rinovueshme, ulje të varësisë nga importet dhe rritje të sigurisë së furnizimit. Një treg më i madh dhe më i integruar do të reduktonte gjithashtu nevojën për investime të kushtueshme në kapacitete rezervë, një problem i veçantë për Ballkanin Perëndimor, ku magazinimi i energjisë mbetet i pazhvilluar.

Në nivel rajonal, zgjerimi i tregut energjetik do të ndihmonte në amortizimin e luhatjeve të çmimeve dhe në rritjen e konkurrencës. Aktualisht, çmimet e energjisë elektrike në Ballkanin Perëndimor janë ndër më të lartat në Europë. Ulja e tyre do të përmirësonte konkurrueshmërinë ekonomike të rajonit dhe do të nxiste investime në teknologji të reja energjetike.

Rregullimi, investimet dhe tërheqja e kapitalit

Përafrimi me kuadrin rregullator të BE-së do të sillte më shumë kohezion dhe transparencë, duke adresuar fragmentimin aktual të rregullave kombëtare. Sektori energjetik në Ballkanin Perëndimor dominohet ende nga ndërmarrje shtetërore me teknologji të vjetëruar dhe nga subvencione të vazhdueshme të çmimeve për konsumatorët. Integrimi me tregun evropian do ta bënte sektorin më tërheqës për investime të huaja direkte, veçanërisht në energjinë e rinovueshme dhe rrjetet e shpërndarjes.

CBAM dhe çmimi i karbonit

Një përfitim kyç i lidhjes së tregut është shmangia e kostove të Mekanizmit të Rregullimit të Kufirit të Karbonit (CBAM), i cili do të zbatohet plotësisht në vitin 2026. Për shkak të përdorimit të gjerë të linjitit në prodhimin e energjisë, kostot e CBAM për Ballkanin Perëndimor pritet të jenë të larta. Vendosja e një skeme tregtimi emisionesh për energjinë elektrike, me çmim karboni të përafruar me atë të BE-së, do t’i lejonte rajonit të shmangte këto kosto dhe të ruante potencialin eksportues, duke qenë aktualisht eksportues neto i energjisë.

Rajoni përdor qymyrin në nivele shumë më të larta se mesatarja e BE-së, por njëkohësisht ka potencial të madh për energji hidrike, diellore dhe të erës. Integrimi i tregjeve do të lehtësonte ndërtimin e kapaciteteve të reja të rinovueshme aty ku potenciali është më i madh dhe do t’u jepte vendeve të varura nga qymyri mundësinë të importojnë energji të pastër nga tregu evropian.

Shmangia e varësisë nga gazi rus

Nga këndvështrimi gjeopolitik, lidhja e tregut energjetik do të reduktonte varësinë e disa vendeve të Ballkanit Perëndimor nga Rusia dhe do të zvogëlonte rrezikun e presionit energjetik. Deri në vitin 2022, Serbia, Bosnjë-Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut importonin gaz rus, ndërsa kjo e fundit tashmë e ka zëvendësuar atë me furnizime nga Azerbajxhani. Bashkimi Evropian synon të heqë dorë plotësisht nga gazi rus deri në vitin 2028, çka e bën të domosdoshëm riorientimin e rajonit drejt burimeve alternative dhe energjisë së pastër.

Sfidat dhe hapat e ardhshëm

Megjithatë, raporti vlerëson se arritja e lidhjes së plotë të tregut deri në vitin 2027 është jorealiste, për shkak të ritmit të pabarabartë të reformave dhe kapaciteteve të kufizuara institucionale. Aktualisht, vetëm Mali i Zi ka një skemë tregtimi emisionesh, me çmim karboni shumë më të ulët se ai i BE-së.

Për të përshpejtuar procesin, nevojitet mbështetje shtesë financiare nga Instrumenti i Para-Anëtarësimit, e lidhur me kushte të qarta dhe tregues performance për liberalizimin e tregut dhe vendosjen e çmimit të karbonit. Kjo mbështetje duhet të plotësojë Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor, i cili parashikon 6 miliardë euro, por konsiderohet i pamjaftueshëm për nevojat reale të rajonit.

Dalja nga qymyri mbetet një tjetër prioritet kritik. Vetëm Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut kanë përcaktuar afate të qarta në planet e tyre kombëtare të energjisë dhe klimës, ndërsa vendet e tjera ende jo. Zbatimi i Agjendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor për periudhën 2025–2030 ofron një kornizë konkrete për përshpejtimin e tranzicionit energjetik.

Ballkani Perëndimor ndodhet në një moment kyç, mes shkëputjes nga varësia ruse, afrimit me Bashkimin Evropian dhe tranzicionit të gjelbër. Mbështetja e BE-së në financa, teknologji dhe kapital njerëzor, së bashku me rritjen e investimeve direkte evropiane, do të jetë vendimtare për shfrytëzimin e plotë të potencialit energjetik të rajonit.

Burimi: Ekofin.al